/

Back to home page

Europe CDA D66

Lever niet zo maar uit binnen de EU

   Mon 24/11/2003

Dit artikel is van Lousewies van der Laan eerder verschenen in het NRC Handelsblad.

Voorzichtigheid is geboden met de nieuwe uitleveringswet zoals minister Donner van Justitie die heeft voorgesteld.

Stel: Een Duitse automobilist raakt in Nederland levensgevaarlijk gewond bij een verkeersongeluk. Na maanden in het ziekenhuis blijkt zijn letsel zo ernstig dat sprake is van ondragelijk en uitzichtloos lijden. De behandelend arts besluit, na zorgvuldige afweging, om een euthanasieverzoek te honoreren, en vervolgens wordt hij door de Nederlandse justitie uitgeleverd aan Duitsland op verdenking van moord. Het klinkt irrealistisch, maar wordt mogelijk als de Tweede Kamer instemt met het voorstel van minister Donner van Justitie voor een nieuwe uitleveringswet. Euthanasie wordt in Duitsland beschouwd als moord, en dat is een van de delicten waarvoor uitlevering binnen Europa straks zonder meer mogelijk wordt. De uitleveringswet is het gevolg van Europese afspraken over soepele strafrechtelijke samenwerking. Een verdachte wordt na invoering van de wet binnen zestig dagen na een verzoek aan een ander EU-land uitgeleverd (nu is dat nog gemiddeld 8 maanden) en uitlevering behoeft nog slechts de instemming van een rechter, niet meer van de minister van Justitie. Wij zijn voorstander van een soepele strafrechtelijke samenwerking in de Europese Unie, maar het huidige wetsvoorstel bedreigt zowel ons liberale euthanasie-, abortus- en softdrugbeleid, als de rechten van Nederlandse verdachten. Een "keihard punt" noemde voormalig minister van Justitie Korthals het behoud van ons liberale softdrugs-, euthanasie- en abortusbeleid; ook na invoering van de Europese uitleveringsregels. Inderdaad bieden de Europese afspraken ruimte aan lidstaten om bepaalde strafbare feiten van uitlevering uit te zonderen, maar minister Donner heeft slechts terughoudend van deze mogelijkheid gebruikgemaakt. Rechters mogen straks een uitlevering in bijvoorbeeld een euthanasiezaak weigeren, maar zijn daartoe niet verplicht. En als de rechter een uitlevering al weigert, dan rust op Nederland volgens het wetsvoorstel de plicht om de 'verdachte' alsnog in eigen land te berechten. Dat creeert rechtsonzekerheid voor euthanasie- en abortusartsen en voor softdruggebruikers. Die onduidelijkheid komt Donner, toch al geen groot voorstander van euthanasie en softdrugs, misschien goed uit. Het zou beter zijn om in de wet een lijst op te nemen van delicten waarbij Nederland in geen geval uitlevert. De uitleveringswet vormt ook een bedreiging voor de rechten van verdachten. 'Verdachte' Nederlanderse vliegtuigspotters kunnen straks bijvoorbeeld eenvoudig aan Griekenland worden uitgeleverd, waar ze mogelijk voor jaren in voorarrest verdwijnen. Wie aan Italie wordt uitgeleverd, loopt volgens het Nederlands Juristen Comite voor de Mensenrechten de kans om door een corrupte rechter te worden veroordeeld, terwijl Spanje volgens Amnesty International verdachten martelt. Ook bestaat geen zekerheid over (gefinancierde) rechtsbijstand na een uitlevering, waar iedere verdachte in ons land recht op heeft. Het vertrouwen in elkaars rechtssysteem, waarop de nieuwe uitleveringsregels zijn gebaseerd, is binnen de huidige Europese Unie niet altijd terecht. Zoals blijkt uit een recente rapportage van Eurocommissaris Verheugen, geldt dat al helemaal voor de tien landen die in mei 2004 tot de EU toetreden. Verheugen schrijft bijvoorbeeld dat het Poolse justitiele systeem zo ondoorzichtig is dat vraagtekens bij de betrouwbaarheid van rechterlijke vonnissen moeten worden geplaatst, en dat de rechterlijke macht in Slowakije geplaagd wordt door corruptie. Onder zulke omstandigheden moeten we Nederlanders niet laten berechten. De huidige Europese lidstaten moeten snel heldere afspraken maken over de minimumeisen voor een eerlijk strafproces. Ten aanzien van de toetredingslanden zou Nederland vrijwaringsclausules moeten opnemen: ons land levert niet uit zolang het rechtssysteem niet aan de eisen voldoet. De Nederlandse uitleveringsrechter moet bovendien, net als in Groot-Brittannie, de mogelijkheid krijgen om de omstandigheden in het land waaraan wordt uitgeleverd direct te toetsen aan het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Zolang de regering hierover geen duidelijkheid schept, mag de Kamer niet akkoord gaan met deze nieuwe wet. Lousewies van der Laan is lid van de Tweede Kamer en maakt deel uit van de fractie van D66; Philip Tijsma is D66-beleidsmedewerker voor justitie.