/

Back to home page

Europe CDA D66 European Parliament

Plasterk maakt zich met recht zorgen over EU

   Thu 08/05/2003

Dit artikel van Lousewies van der Laan is eerder verschenen in de Volkskrant

De Europese besluitvorming op het gebied van klonen, is minder onschuldig dan de Europarlementariers van ChristenUnie/SGP in hun kritiek op Plasterk suggereren. Het Nederlandse onderzoeksbeleid wordt er serieus door bedreigd, stelt Lousewies van der Laan.

In hun artikel 'Embryowet mag wel van EU' (Forum, 27 november) wekken de europarlementariers van ChristenUnie/SGP de indruk dat Ronald Plasterk (Forum, 16 november) zich voor niets opwindt over de recente Europese ontwikkelingen. Dat is misleidend, want het Nederlandse beleid dreigt wel degelijk op de helling te worden gezet. Blokland en Van den Berg stellen dat Nederland zich wel eens wat meer mag aantrekken van de Europese consensus over ethische vraagstukken. Een aantal maanden geleden nog probeerden conservatieve krachten, waaronder het CDA en de ChristenUnie/SGP, tevergeefs de Nederlandse euthanasiewetgeving als mensenrechtenschending te veroordeeld te krijgen. Nu bestaat er blijkbaar een Europese consensus over welke vormen van medisch onderzoek wel en niet aanvaardbaar zijn. Het is vreemd dat juist partijen als ChristenUnie en SGP, die zich doorgaans als anti-Europees afficheren en stellen dat 'supranationale samenwerking zich vooral moet beperken tot economische samenwerking' nu opeens zeggen dat het lidmaatschap van de EU 'nou eenmaal verplichtingen met zich meebrengt' en dat 'Nederland moet (. . .) opletten om niet teveel uit de pas te lopen'. Wellicht kunnen de heren die aanbeveling ook ter harte nemen als het gaat om Europese resoluties die discriminatie van bijvoorbeeld vrouwen en homo's afkeuren. Het is niet erg geloofwaardig als zij hun pleidooi voor Europa beperken tot die zaken die hen welgevallig zijn. Het moet gezegd worden: de SGP, ChristenUnie en het CDA zijn er uitstekend in geslaagd het Fiori-rapport waar de discussie zich nu op toespitst naar hun hand te zetten. Mede dankzij hun inspanning is het rapport op punten als therapeutisch klonen en het gebruik van embryonale stamcellen aanzienlijk restrictiever geworden dan bijvoorbeeld het beleid dat de Amerikaanse president Bush voorstaat. De nipte stemming suggereert echter alles behalve een Europese consensus. Als er al ooit sprake zou zijn van een Europese consensus over deze thema's, lijkt het mij sterk dat die rechts van de Amerikaanse Republikeinen zou liggen. In het Forumartikel wekt christelijk-rechts de indruk dat Nederland zich verder niet te veel zorgen moet maken om het Fiori-rapport, omdat het geen directe wetgeving betreft. Toch kan het rapport wel degelijk verstrekkende gevolgen hebben voor de Nederlandse onderzoekspraktijk. Als voorbeeld noem ik de punten over het therapeutisch klonen. Als het Europees Parlement vandaag definitief instemt met het rapport, roept zij de Europese Commissie op tot een wettelijk verbod van de 'productie van menselijke embryo's door middel van klonen'. Hier wordt het onderscheid tussen reproductief klonen en therapeutisch klonen expliciet ontkent. Bij reproductief klonen is het doel het construeren van een nieuw mens, genetisch identiek aan een ander mens. Therapeutisch klonen is het laten groeien van nieuw weefsel uit enkele embryonale cellen. Dankzij die techniek kunnen wellicht ziektes zoals Parkinson, Alzheimer, diabetes en MS worden genezen. De recente doorbraak in de VS wijst erop dat het op korte termijn mogelijk zou zijn deze patienten te helpen en in sommige gevallen zelfs hun leven te redden. Iedereen heeft het volste recht deze zaken als gelijk te zien en als ethisch onaanvaardbaar te beschouwen, maar ik betwijfel of voor dat standpunt daadwerkelijk een meerderheid onder de Europese bevolking is te vinden. Blokland en Van den Berg stellen dat als onderzoek in een of meer Europese landen verboden is, dit niet met gemeenschapsgeld mag worden betaald. Op zichzelf is dat een redelijke redenering: waarom zou je mensen die ethische bezwaren hebben tegen bepaald onderzoek daar indirect aan laten meebetalen? Wanneer we het voorstel van de ChristenUnie/SGP echter zouden overnemen, betekent dit dat het onderzoek in Europa automatisch afdaalt naar het meest restrictieve beleid, zonder dat we daar een open discussie met elkaar over kunnen hebben. Het onderzoek wordt in Nederland voor een groot deel vanuit Europa gefinancierd. Het zesde kaderprogramma van de Europese Commissie heeft hiervoor maar liefst 17,5 miljard euro gereserveerd. Daardoor zou het amendement van christelijk-rechts de facto toch veel weg hebben van een verbod. De tekst van het Fiori-rapport gaat trouwens nog verder dan wat Blokland en Van den Berg al aangegeven. Europees geld mag nog slechts gaan naar 'activiteiten die de ethische basisbeginselen van de grondwetten van de lidstaten onverlet laten'. In de praktijk zal een dergelijke vage formulering restrictiever werken dan een wettelijk verbod op activiteiten die duidelijk omschreven zijn. Tot slot een opmerking over de eenzijdige ethiek van christelijk rechts. Ik heb respect voor ieders opvatting, ook de opvatting dat een embryo, zelfs al bestaat deze uit een of enkele cellen, als volwaardig mens moet worden beschouwd. Ik vind echter niet dat het ongeboren leven altijd zwaarder moet wegen dan het al bestaande leven. Patienten met Parkinson, MS, Alzheimer of suikerziekte wachten met smart op een doorbraak die hun lijden kan verzachten of hun leven kan verlengen. Het is een misverstand dat de meest restrictieve oplossing altijd ethisch de meest hoogstaande is. Het verbieden of anderszins tegenwerken van wetenschappelijk onderzoek heeft ook belangrijke ethische consequenties. Ik hoop dat een meerderheid van mijn collega's dat vandaag bij de stemming ook inziet.

Lousewies van der Laan is fractievoorzitter van D66 in het Europees Parlement.