/

Back to home page

Dutch Politics Democracy around the World

Openbare voorverkiezingen voor lijsttrekkers

   Tue 30/05/2006

Iedere Nederlander boven de 18 jaar heeft stemrecht. Maar valt er dan nog iets te kiezen? In feite zijn de lijsttrekkersverkiezingen binnen de politieke partijen veel interessanter : dáár wordt de koers van politieke stromingen bepaalt. Om binnen partijen je stem te laten horen moet je echter wel lid zijn, anders is het maar afwachten wie zij naar voren schuiven. De gemiddelde VVD'er is 58 jaar, dus de strijd tussen Rutte en Verdonk wordt beslecht door een grijs VVD-ledenbestand. Om te voorkomen dat partijpolitiek echt een aangelegenheid van ouderen wordt, moet iedere aanhanger van een partij stem krijgen in de verkiezing van de lijsttrekker.

Een democratische revolutie heeft de Nederlandse politieke partijen na 2002 blijvend veranderd. Lijsttrekkers, partijvoorzitters en kandidaten voor kieslijsten worden tegenwoordig in veel gevallen gekozen na raadpleging van de partijleden. De schimmige kandidaten- c.q. scoutingscommissies zijn daarmee verleden tijd. Dit is een gezonde ontwikkeling die mensen direct invloed geeft bij de verkiezing van personen die hen gaan vertegenwoordigen, volgens het democratische principe ‘One man, one vote’. Maar nu de plafonds binnen de partijen zijn verwijderd moeten ook de ramen naar de buitenwereld worden opengezet. De kersverse lijsttrekker gaat immers niet alleen het handjevol partijleden vertegenwoordigen, maar ook de kiezer die hem zijn stem geeft zonder partijlid te zijn. Openbare voorverkiezingen zijn dan een uitstekende manier om de lijsttrekker te kiezen: zowel leden als niet-leden van politieke partijen kunnen stemmen en zo hun invloed uitoefenen.

In onze maatschappij van snelle beelden en oneliners wordt de rol van lijsttrekkers steeds belangrijker. Hij of zij is in de campagne het gezicht van een partij en bepaalt dan ook in sterke mate de uitstraling, maar ook de inhoudelijke koers. Bij de vernieuwing van de interne partijdemocratie werd bij veel partijen besloten de leden een doorslaggevende stem te geven bij interne voorverkiezingen, iets wat tot dan toe alleen bij D66 gebruikelijk was. Wanneer politieke partijen ook in de toekomst de spil van de democratie wensen te blijven, moeten zij alles op alles zetten om een groter deel van het electoraat te betrekken bij het partijpolitieke proces. Van de Nederlandse kiesgerechtigden is 98% géén lid van een politieke partij en kan dus geen invloed uitoefenen op de inhoudelijke koers van een partij. Wanneer een partij bereid is niet alleen haar leden, maar ook de kiezers bij voorverkiezingen te betrekken dan spreekt daaruit dat zij haar kiezers serieus neemt. Niet alleen de leden van een partij, ook de kiezers moeten kunnen meestemmen over de nieuwe lijsttrekker.

 

Dat dit geen utopisch idee is bewijst de praktijk in de Verenigde Staten: daar zijn voorverkiezingen (de zgn. ‘primaries’) al langer gebruikelijk. De grootste winst die hiermee behaald wordt, naast een bredere democratische legitimatie, is het openlijke debat dat er door op gang komt. Om bij Nederlandse lijsttrekkersverkiezingen ook de Nederlandse kiezers een stem te geven, naast de partij-prominenten en opinion leaders die dagelijks te zien en te horen zijn, is door een groep studenten en young professionals de internet-site “hetnieuwestemmen.nl” opgezet. Op deze site kan iedereen zich uitspreken over zijn of haar voorkeur voor een kandidaat bij voorverkiezingen binnen politieke partijen. Op “hetnieuwestemmen.nl”  kunnen alle kiesgerechtigde Nederlanders zich registreren. Hierna wordt een wachtwoord ontvangen op de mobiele telefoon, dat vervolgens moet worden ingevoerd. Resultaat: ‘One mobile, one vote’. Aan het uitbrengen van de stem zijn uiteraard geen kosten verbonden.

 

Een voorbeeld: De komende weken kiest de VVD haar lijsttrekker uit drie kandidaten. De VVD telt ongeveer 40.000 leden, met een gemiddelde leeftijd van 58 jaar. De eerste ledenraadpleging van de VVD had plaats in het najaar van 2003, toen de nieuwe partijvoorzitter moest worden gekozen. Toen brachten ongeveer 7.000 leden, met een gemiddelde leeftijd van ver boven de 50 jaar, hun stem uit: minder dan 20% van het ledenbestand. Trekken we daar nog de 1.823 VVD-burgemeesters, -wethouders, -Kamerleden en -gemeenteraadsleden van af dan hebben maar zo’n 5.000 ‘normale’ leden gestemd. Dat komt overeen met minder dan 0,05% van de Nederlandse kiesgerechtigde bevolking, terwijl naar verwachting zo’n 20% hiervan bij de Tweede Kamer-verkiezingen wel zijn stem zal uitbrengen op de VVD (peiling eind april: 31 zetels). Een steekproef van 0,25% (0,05% x (100/20%)) geeft niet bepaald een representatief beeld van de voorkeur van de liberale kiezers. “Hetnieuwestemmen.nl” verschaft dat inzicht wél: de uitgebrachte stemmen worden gesplitst naar ‘ VVD-kiezers’  en ‘ niet-VVD-kiezers’.

 

Bindend is de uitslag van de raadpleging natuurlijk (nog) niet. Wel geeft het inzicht in de voorkeur van 98% van de Nederlanders die niet lid is van een partij. Wij zijn er van overtuigd dat meer dan 2% van de stemgerechtigden interesse heeft in politiek en de behoefte heeft zijn stem kenbaar te maken. Het zou natuurlijk prachtig zijn als iedereen lid werd van een partij, maar de praktijk wijst uit dat de ledenaantallen juist teruglopen. ‘Hetnieuwestemmen.nl’  is pragmatisch en sluit aan bij de tijdgeest, iets waar de verschillende partijen nog al eens moeite mee blijken te hebben. Velen voelen zich niet thuis in het huidige partijenstelsel dat in een veranderde samenleving als te weinig vrijblijvend wordt ervaren. ‘Hetnieuwestemmen.nl’ geeft die 98% een stem.    

 

Initiatiefnemers:

Jelmer Alberts, consultant bij Berenschot

Ronald van Bruchem, voorzitter CDjA (CDA)

Godart van Gendt, oud-bestuurslid JOVD (VVD)

Jan Paternotte, oud-voorzitter Jonge Democraten

Reinout de Vries, voorzitter Jonge Democraten (D66)

Ruben Zandvliet, voorzitter Jonge Socialisten (PvdA)