/

Back to home page

Ton Crijnen haalt in Trouw (30/11) een paar mythes aan die regelmatig terugkomen in de discussie over de geprivilegieerde status van het Vaticaan in de internationale politiek. Het wordt tijd dat deze eens doorbroken worden, vindt D66-europarlementariër Lousewies van der Laan.

Er valt veel te zeggen over de rol van de katholieke kerk in de wereldpolitiek. Dat zij zich naast het verbieden van condooms, het strijden tegen het recht op abortus en het reprimeren van seksuele minderheden zich ook met zaken bezig houdt die liberale Nederlanders wél welgevallig zijn, staat buiten kijf. Maar ook andere godsdiensten, het Wereldnatuurfonds en Amnesty International doen veel goede dingen. Toch worden zij niet als het Vaticaan op voet van gelijkwaardigheid met landen in organisaties als de VN en WTO vertegenwoordigd.

Er zijn een paar onjuistheden en misverstanden die in deze discussie al snel de boventoon voeren. De heer Crijnen noemt er een aantal. Zo is daar de nadrukkelijke steun van het Amerikaanse congres, die met 416 stemmen vóór en één onthouding haar steun voor de bevoorrechte positie in de VN zou hebben bekrachtigd. De waarheid is, dat het voorstel nooit echt in stemming is gebracht. De leiding van de Democraten en Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden hebben het voorstel in een commissievergadering goedgekeurd. Het was verkiezingstijd en dan wil je als Amerikaanse partij niet de katholieke kiezersgroep schofferen. Tot de 461 formele voorstemmers horen ook notoire tegenstanders van de bevoorrechte positie van het Vaticaan en waarschijnlijk is juist daarom een echte stemming vermeden: de uitslag had er dan zonder twijfel heel anders uitgezien. De ene onthouding is overigens van het enige onafhankelijke lid van het Huis, dat niet bij één van de twee grote partijen is aangesloten. Om een geldige uitspraak van het Amerikaans Congres te zijn moet echter naast het Huis ook de Senaat instemmen. Omdat dat nooit is gebeurd, kan de mythe van de unanieme Amerikaanse steun voor het Vaticaan definitief de prullenbak in.

Crijnen heeft gelijk dat juist uit Islamitische hoek steun is voor de bevoorrechte positie van het Vaticaan. Het is correct dat het Vaticaan in de VN bij onderwerpen als vrouwenrechten en mensenrechten voor seksuele minderheden een alliantie vormt het landen als Soedan en Iran. Het is echter een teken aan de wand dat 'katholieke landen' als Mexico en Italië zich verre houden van deze extremistische alliantie. Hoe de alliantie met notoire mensenrechtenschenders de voorkeursbehandeling van het Vaticaan rechtvaardigt is mij overigens niet duidelijk.

Dan is er de mythe dat het Vaticaan gewoon zou voldoen aan de toelatingscriteria voor de VN. De reden dat de paus in 1946 werd uitgenodigd is bijzonder triviaal. Toen voor de oprichting van de VN alle landen samen moesten worden geroepen, is gebruik gemaakt van het databestand van de Universal Postal Union. Niet omdat het een "land" was, maar omdat het Vaticaan eigen postzegels uitgaf kreeg ook de Paus een uitnodiging. Het Vaticaan kent als enige VN-lid geen eigen bevolking: elke 'inwoner' van het Vaticaan heeft een andere, eerste nationaliteit. De paus wordt bijvoorbeeld ook al door Polen vertegenwoordigd in de internationale organen.

Dat het weren van het Vaticaan gevolgen zou hebben voor andere ministaten is onzin. In de eerste plaats zijn andere ministaten qua grootte niet te vergelijken met het Vaticaan. Zelfs het ministaatje Lichtenstein is ruim 350 maal zo groot als Vaticaanstad. Bovendien, en dat de essentie, heeft Lichtenstein een echte bevolking die uiteraard via de VN vertegenwoordigd dient te worden. Er is in de VN maar één ander land met dezelfde formele status als het Vaticaan en dat is het 'neutrale' Zwitserland. Het is eenvoudig zijn om het Vaticaan dezelfde status te geven als andere niet-gouvernementele organisaties zoals de World Islamic Conference. Daarmee verliest zij haar stemrecht en het recht om aan te zitten aan de onderhandelingstafel waar staten een consensus proberen te bereiken.

Het argument dat het Vaticaan nou eenmaal om historische redenen in de VN aanwezig is, wordt gelogenstraft door het feit dat zij ook in allerlei andere organen eenzelfde formele positie als gewone landen nastreeft. Waarom is het Vaticaan, waarvan de economie formeel "niet-commercieel" word genoemd en die zo goed als geheel afhankelijk is van giften van gelovigen, bijvoorbeeld enkele jaren geleden lid van de wereldhandelsorganisatie (WTO)? Om dezelfde reden dat zij haar diplomatieke netwerk zo goed onderhoudt: om invloed te verwerven en zo haar politieke agenda te realiseren.

Het argument van scheiding tussen kerk en staat heeft natuurlijk geen betrekking op de situatie ín het Vaticaan zelf. Natuurlijk kennen ook veel Islamitische landen geen volledige scheiding tussen kerk en staat. Het Vaticaan is echter niets méér dan een kerk. Daardoor schenden landen en organisaties die formele banden aangaan met deze "kerkstaat" de principiële scheiding tussen kerk en staat. Hoewel dat voor een democraat in de eerste plaats een principiële kwestie is, heeft dat grote consequenties in de praktijk, bijvoorbeeld als het gaat over de rechten van seksuele minderheden en het bestrijden van Aids.

Of verzet tegen de voorkeursbehandeling van het Vaticaan zoals Crijnen stelt tot mislukken gedoemd is valt nog te bezien. Vorig jaar sloten zich politici uit België en Italië aan bij de oproep van de paarse europarlementariërs om haar status in de VN te herzien. Het seminar dat deze week over deze vragen in het Europees Parlement werd georganiseerd had daarnaast de steun van politici uit Zweden, Engeland en Duitsland. Bij de Seechange-campagne, die zich hier speciaal op richt, hebben zich inmiddels meer dan 600 maatschappelijke, politieke en progressief-katholieke organisaties aangesloten. Natuurlijk is dit geen onderwerp om een korte termijn succesje mee te boeken, maar het zou niet goed zijn als politici alleen maar aandacht hadden voor onderwerpen die binnen vier of vijf jaar zijn te realiseren.

Dat het Vaticaan een politieke factor is waar rekening mee moet worden gehouden werd inderdaad goed ingezien door ministers van mijn partij, Borst en Van Mierlo. Ik vind echter dat juist het feit dat één kerk zoveel macht heeft, reden is die situatie nog eens goed te bekijken. Natuurlijk moeten we uit welbegrepen eigenbelang rékening met het Vaticaan houden, maar dat is nog iets anders dan je definitief bij die onjuiste situatie neer te leggen.

 

Lousewies van der Laan is fractievoorzitter van D66 in het Europees Parlement.