/

Back to home page

Personal

Fractievoorzitter van D66 Lousewies van der Laan interviewt stand-up comedian Jan Jaap van der Wal

   Thu 16/02/2006

TEKST MARCIA NIEUWENHUIS

Jan Jaap van der Wal:

‘Het is een spel van macht en aandacht’

PM draait de rollen om. In de serie ‘in gesprek’ verplaatst een politicus of bestuurder zich in de rol van interviewer. D66-fractievoorzitter Lousewies van der Laan heeft in club Floow aan het Plein een persoonlijk gesprek met stand-up comedian Jan Jaap van der Wal. Een jeugd in het ziekenhuis, humor en hulp passeren de revue.

De twee ontmoeten elkaar aan de overkant van het Tweede Kamergebouw in de trendy Club Floow. Het Kamergebouw werd door de D66-politica te steriel bevonden. Haar voorkeur ging uit naar een trendy etablissement. Lousewies van der Laan: ‘Ik stel me altijd voor dat een bordeel er zo uit ziet. Ik ben nog nooit in een bordeel geweest, maar…’  

Jan Jaap van der Wal: ‘Zeg dat nou niet te hard. Wat was jouw vorige baan? Geef het nou maar eerlijk toe…’

Lousewies van der Laan: ‘Wat wil je drinken, borreltje?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Dat zou kunnen, mijn auto is kapot, dus ik kan toch maar negentig kilometer per uur. Maar doe toch maar een dubbele espresso.’

Lousewies van der Laan: ‘Wil je ook wat eten? Ze hebben hier hele lekkere vegetarische ravioli.’

Jan Jaap van der Wal (lacht): ‘Wij nemen het ervan, hè? Ben je vegetarisch?’

Lousewies van der Laan: ‘Nee, ik ben eigenlijk pescatarisch, een vegetariër die vis eet. Maar als ik tegen mensen zeg ik ben pescatarisch, zeggen ze: “Oh, ik ben waterman”. Nevermind, let’s start. Heb jij iets met politiek?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Ja, het intrigeert me wel. Ik heb een aantal politici leren kennen op de radio bij Spijkers met Koppen en ik heb ze wel eens naast me bij Dit was het Nieuws. Ik vind het wel intrigerend dat je mensen hebt die het land besturen, maar dat het ook maar gewoon mensen zijn met foute kanten, leuke kanten en rare kanten. Het is een spel, dat ik wel wil ontrafelen.’

Lousewies van der Laan: ‘Wat vind jij foute of leuke kanten?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Nou, toevallig kwam Marijnissen zaterdag na Spijkers langs in het café. Felix Meurders en ik raakten met hem aan de praat over het omroepgedoe, alleen op een niveau waarvan ik denk: “Ja, maar wacht nou eens even, jij zit in de politiek, dus jij moet erover gaan beslissen straks.” Je komt op een gelijkwaardig niveau, waarvan ik denk: iedereen heeft er evenveel verstand van, namelijk geen. Maar uiteindelijk ben jij in je beslissing sterker dan wij.’

Lousewies van der Laan: ‘Viel het je tegen dat hij er minder vanaf wist?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Nee, ik had niet anders verwacht. Het systeem is blijkbaar zo dat de politiek uiteindelijk de baas is. Dat is ook goed. Alleen je ziet wel dat het gewoon mensen zijn die ook maar wat roepen af en toe. Politici hebben van een hoop verstand, maar van sommige dingen weten ze natuurlijk helemaal niets.’

Lousewies van der Laan: ‘Vind je dat teleurstellend?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Nee, dat vind ik wel rustgevend, omdat het volksvertegenwoordigers zijn. Het is gewoon een spel dat over macht en aandacht gaat. Dat is wat ik doe ook. In die zin kan begrijp ik dat wel.’

Lousewies van der Laan: ‘Ga je meer over macht of over aandacht?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Als het goed is, moet het over macht gaan.’

Lousewies van der Laan: ‘Macht die je bekritiseert?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Macht bekritiseren is vaak heel makkelijk. Het leuke van mijn ding is juist dat je het ook kunt hebben over mensen die in de zaal zitten. Dat kunnen politici niet, want die moeten natuurlijk altijd het volk te vriend houden. Terwijl ze volgens mij ook heel vaak denken: “Mijn god hoe moet ik deze mensen vertegenwoordigen”. Ik kan naar beide kanten toe.’

Lousewies van der Laan: ‘Ik merk wel dat een zaal het niet leuk vindt, als je ze alleen maar te vriend houdt door ze naar de mond te praten.’

Jan Jaap van der Wal: ‘Oh, er zijn genoeg zalen die dat leuk vinden. Mensen willen heel graag geëntertaind worden. Dat is een soort makkelijkheid waar ik persoonlijk niet zoveel mee heb en waar ik tegenin ga. Je moet mensen op een andere manier de zaal uit laten gaan, dan dat ze erin gekomen zijn. Als mensen denken: “Dit wordt lachen”, en het wordt ook lachen, dan is er dus niks gebeurd. Je moet mensen op een plek raken, waar ze niet geraakt hadden willen worden.’

Lousewies van der Laan: ‘Zijn politici entertainers?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Voor een deel wel. Daar wordt ook om gevraagd, dat is wel jammer want dan krijg je een politicus die de straat op moet en daar zijn ze toch vaak niet voor in de wieg gelegd. Dat levert vaak gênante situaties op met petjes en ballonnen. Uiteindelijk is iedereen er volgens mij meer bij gebaat dat mensen er verstand van hebben en dat die gewoon de lijnen uitzetten.’

Lousewies van der Laan: ‘Wanneer wist jij dat je grappig was?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Net vier! Nee, ik weet het eigenlijk niet, wel al op de middelbare school.’

Lousewies van der Laan: ‘Je bent meteen na de middelbare school cabaretier geworden. Was je altijd de class clown?

Jan Jaap van der Wal: ‘Nee, dat is een misverstand. Ik was altijd heel rustig. Ik had nooit een grote bek. Het podium was de plek waarop ik me thuis voelde. Alleen dan zijn het allemaal klasgenoten en vrienden, dus dan denk je: “Nou, het zal wel”. Maar toen ik in Amsterdam kwam, lukt het dus ook op een vreemd podium in een vreemde omgeving. Toen dacht ik: “Oké, dit is dus echt heel erg leuk.”’

Lousewies van der Laan: ‘Je bent al getipt voor de toekomstige oudejaarsconference. Is dat een droom?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Dat is wel een doel ja. In 2007 zijn er verkiezingen en kan het weer klassiek Wim Kan worden.’

Lousewies van der Laan: ‘Je hebt op een gegeven moment gezegd: “De grappenmaker spreekt doorgaans vanuit een bevoorrechte, makkelijke positie.” Komt zo’n opmerking voort uit schuldgevoel of uit verantwoordelijkheidsgevoel?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Uit verantwoordelijkheidsgevoel. Ik wil niet voor de makkelijke grap gaan. Alleen je hebt altijd een bevoorrechte positie, omdat je letterlijk hoger staat dan het publiek en mensen een leuke avond willen hebben. Dus in principe is alles wat je zegt al goed. Alleen dat zou mij lui maken en dat wil ik niet, want ik wil dit nog wel een tijdje doen.’

Lousewies van der Laan: ‘Zie je het als een ander vak dan de stand-up comedians die bij Raymann komen?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Ja, dat is verschrikkelijk! Die doen zo’n set een jaar of twee op de automatische piloot.’

Lousewies van der Laan: ‘Ze komen uiteindelijk allemaal weer op seks uit, valt mij altijd op.’

Jan Jaap van der Wal: ‘Ja, dat is vaak de makkelijke grap. Het kan ook leuk zijn hoor, maar uiteindelijk moet je toch verder denken dan je publiek en jezelf.’

Lousewies van der Laan: ‘Als een humoroloog een analyse zou maken van jouw shows, welk percentage is dan dagelijkse gebeurtenissen, politiek, seks en actualiteit?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Twintig procent is actualiteit, er zit een deel eigen verhaal in en voor de rest is het toch behoorlijk veel kritiek. Het is een misverstand dat mensen op het podium losers zijn. “Het is net uit met mijn vriendin, ik heb het zo zwaar en het lukt me niet om vrouwen te versieren.” Terwijl ik het zelf ook heel prettig vind om te kijken naar mensen waarvan ik denk: “Zo, nou die weet dat ze er mag zijn”. Dat is een houding die ook wel overrompelend kan zijn en die heb ik mezelf nu iets meer aangemeten.’

Lousewies van der Laan: ‘Is dat omdat je meer zelfvertrouwen hebt?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Ja natuurlijk, je leert en je maakt dingen mee in het leven. Het gaat uit met je vriendin, maar dan kun je in principe ook weer iemand anders krijgen. Daardoor groei je ook als theaterpersoonlijkheid. Je moet ook een soort litteken laten zien waardoor mensen je aardig of menselijk vinden.’

Lousewies van der Laan: ‘Daar zie ik een parallel tussen performers en politici. Jij krijgt veel lof over je oprechtheid. Is dat het magische ingrediënt dat bij politici ontbreekt?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Dat is mijn bevoorrechte positie. Ik ben totaal onafhankelijk, dus ik kan eerlijk en open zijn. Politici hebben natuurlijk altijd de ballast van de partij, het kabinet of politieke strategieën. Ook Pim Fortuyn hoefde geen enkele verantwoordelijkheid af te leggen. Hij kon roepen wat hij dacht, maar uiteindelijk heb je daar niet zoveel aan.’

Lousewies van der Laan: ‘Jij denkt niet dat het goed had uitgepakt als hij was gaan regeren als hij nog in leven was?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Het was een totale chaos geworden. Het heeft iets los gemaakt wat volgens mij totaal de verkeerde kant op is gegaan en wat nu uit alle macht terug moet worden geduwd.’

Lousewies van der Laan: ‘Moet de geest die uit de fles is geen onderdeel worden van Nederland? Kun je die zomaar terugstoppen?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Ik denk niet dat de geest heel gevaarlijk is, maar dat heel veel mensen er wel last van hebben. De geest zit voor een deel bij mij in de zaal, eet chips tijdens de voorstelling en schreeuwt als ik opkom. Dat soort rare dingen.’

Lousewies van der Laan: ‘Is dat niet gewoon enthousiast ontspannen publiek dat zich helemaal thuis voelt bij je?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Nee, je gaat toch niet schreeuwen in een theater. Daar is de sfeer toch helemaal niet naar. Het is ook wel leuk hoor, want het zijn mensen die anders nooit in het theater komen. Het is voor mij een uitdaging om die mensen stil te krijgen en mee te krijgen in mijn verhaal.’

Lousewies van der Laan: ‘Is dat nou heel erg veranderd de afgelopen vijf, tien jaar? Was men keuriger in de jaren vijftig die nu geïdealiseerd worden?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Ik weet niet of het toen beter was. Mensen willen nu entertainment, terwijl er ook mensen zijn, zoals ik, die pogen kunstenaar te worden. Alleen de kunst is totaal weggevaagd door met dik hout zaagt men planken, lachen, lachen, lachen. Op tv en in het theater merk je dat. In de politiek merk je ook dat mensen voor de snelle punten gaan voor de makkelijke dingen. Dat is erg jammer.’

Lousewies van der Laan: ‘Ik wil het ook nog even hebben over Afrika. Hoe kwam je daarbij?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Ik werd gevraagd door het Liliane Fonds. Ik zei: “Dat is goed, alleen dan wil ik het wel op mijn manier doen, geen zielige verhalen zoals we dat kennen”. Dat vonden ze goed, dus toen heb ik zes reizen gemaakt. Twee naar Afrika en naar Bolivia, Sri Lanka, Bangladesh en de Filippijnen. Het was daar een enorm heftige strijd, want ik wilde het positief houden, gelijkwaardig en eerlijk.’

Lousewies van der Laan: ‘Omdat ze je de hele tijd op de foto wilde zetten met zielige kinderen?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Het Liliane Fonds niet, maar de regisseur wel. Uiteindelijk is het voor een groot deel gelukt zoals ik wilde.’ 

Lousewies van der Laan: ‘Trek jij een lijn? Had je net zo makkelijk met uitsterven bedreigde apen of kernenergie kunnen doen?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Ik wil het op mijn manier doen, alleen met apen kun je niet echt communiceren, en dat is wel mijn grootste talent. Ik heb het enorm leuk gehad, alleen je leert wel dat ontwikkelingssamenwerking het laatste taboe is in Nederland. Het is een heel duister gebied. Er wordt heel veel in gebeunhaasd, er spelen veel belangen en het gaat over heel veel geld. Daar vinden zulke rare dingen in plaats. Tsunami-geld dat verkeert terecht komt, wetten die worden veranderd onder druk van de Amerikanen, sterren die in Nederland voor hun inzet worden betaald.’

Lousewies van der Laan: ‘Ik las dat je iets hebt gezegd over Ruud Gullit die geld krijgt van de Postcode Loterij. Dat is verbijsterend.’ 

Jan Jaap van der Wal: ‘Ja, ik snap niet dat jullie daar niets van weten.’

Lousewies van der Laan: ‘Het verbaasde mij ook, ik dacht meteen: moeten we daar geen Kamervragen over stellen?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Je moet het in ieder geval eens een keer laten uitzoeken. Er heeft ook in de krant gestaan dat tien procent van het geld in Sri Lanka naar de terroristische groep in het noorden is gegaan. De Tamil Tijgers hebben een deel van het geld opgeëist. Ik vind het wel heel leuk om mensen daarmee te confronteren.’ 

Lousewies van der Laan: ‘Ben je dan niet bang dat ze de volgende keer geen geld meer gaan geven?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Voor een deel zou dat ook beter zijn, denk ik. Mensen moeten veel beter nadenken over hoe ze hun hulp en geld geven. Er werd gezegd dat wij weer verenigd waren toen we met zijn allen 183 miljoen op gingen halen. Dat mag natuurlijk eigenlijk helemaal niet. Dat is een vals sentiment waar ik heel erg op tegen ben. Valse saamhorigheid.’

Lousewies van der Laan: ‘Ik las dat wij per jaar per persoon meer geld uitgeven aan roomijs, dan aan de Tsunami.’

Jan Jaap van der Wal: ‘Dat is toch ook logisch, we zijn toch een welvarend land? En 183 miljoen is heel veel geld. Alleen wij hoeven ons als Nederland totaal niet schuldig te voelen of wij wel genoeg geven. We zijn één van de drie landen die nog voldoen aan de afspraken uit de jaren zeventig over 0,7 procent.’

Lousewies van der Laan: ‘We geven zelfs 0,8.’

Jan Jaap van der Wal: ‘Dat moet ook zo blijven. In die zin moeten mensen ook op de juiste partij blijven stemmen.’

Lousewies van der Laan: ‘Dus dat is in ieder geval een stemadvies tegen de VVD, die hebben we alvast binnen. Hebben de bezoeken aan Afrika je veranderd?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Ja, je wordt je ervan bewust hoe goed wij het hier hebben. En hoe ontzettend raar het is om over dingen te klagen. Je windt je veel meer op over de lamlendigheid die je hier ziet. Vooral in Afrika heb je mensen met levenslust en overgave waar wij een voorbeeld aan kunnen nemen.’

Lousewies van der Laan: ‘Je levensverhaal doet me denken aan de Amerikaanse droom van de selfmade man. Je komt van school, begint aan je carrière. Die ondernemersgeest in jou is dat on-Nederlands?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Misschien wel een beetje ja. Ik heb natuurlijk mijn hele jeugd ongeveer in het ziekenhuis gelegen. Zonder daar nou verder dramatisch over te doen, maar daardoor leer je wel op jezelf te zijn en met jezelf te dealen.’

Lousewies van der Laan: ‘Ik weet niet of alle lezers weten hoe dat zit.’

Jan Jaap van der Wal (lacht): ‘Nou, ik heb een enorme klompvoet... Nee, ik ben dertien keer geopereerd aan een hazenlip. Dan leer je wel hoe het is om in je eentje in een bed te liggen. Daardoor word je sterker, denk ik. Je wendt eraan om op jezelf te zijn. Daardoor heb je dromen en die probeer je na te streven. Op de vraag of het on-Nederlands is, ik heb het idee dat Nederland aan een soort algeheel underdog-gevoel lijdt.’

Lousewies van der Laan: ‘Waar komt dat vandaan?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Dat komt voort uit een soort schaamte van doe maar normaal, want dan doe je al gek genoeg. Wat John de Mol doet is totaal niet Nederlands, daardoor wordt het ook niet opgepikt of kunnen mensen het niet waarderen. Ik kan het niet waarderen, omdat het vrij slecht is wat er gebracht wordt. Alleen wat De Mol doet is wel gaaf. Wij worden steeds meer wereldkampioen.’

Lousewies van der Laan: ‘Ik wilde je nog iets vragen over je hazenlip, als dat mag. Denk jij dat het een onderdeel is van je succes, omdat het je zo markant maakt?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Poeh, dat weet ik niet. Ik hoop van niet, maar ik vrees van wel. Ik heb al een paar keer gehad dat ik achter het doek sta en dat ik het publiek hoor zeggen: “Je weet wel die jongen met die hazenlip, dat wordt lachen”. Als je mensen vraagt naar Jan Jaap van der Wal, kennen ze me misschien niet. Maar als je het zegt in combinatie met hazenlip, dan heb je een herkenbaarheid van honderd procent.’

Lousewies van der Laan: ‘Vind jij jezelf een voorbeeld?

Jan Jaap van der Wal: ‘Ik werd een keer gevraagd of ik in een programma wilde gaan zitten met een jongetje dat ook een hazenlip had, maar daar krijg ik een heel naar gevoel bij. A, ziet het er niet uit en B wordt het dan meteen zo’n sneu verhaal. Dus ik weet niet of ik dat zou doen..’

Lousewies van der Laan: ‘Ik krijg regelmatig liefdesbrieven met foto’s, krijg jij dat ook?’

Jan Jaap van der Wal: ‘De laatste tijd wel, maar het zijn vaker bejaarden dan huwelijksaanzoeken.’

Lousewies van der Laan: ‘Nog een laatste vraag, toen je werd gevraagd voor deze serie mocht je iemand kiezen. Hoe kwam je op mij?’

Jan Jaap van der Wal: ‘Omdat ik het intrigerend vond dat iemand uit de veilige haven Brussel hier naar toe komt met een missie. Ik vind het wel leuk dat jij in de Kamer vragen stelt die bijna niemand stelt. En ik vind dat jij wel een soort geheimzinnigheid hebt die ik wel wil ontrafelen. En ik vind je een mooie vrouw, ik doe het toch ook een beetje voor mezelf. Ik kan hier ook met mevrouw Van Ardenne gaan zitten, maar dan gaat het alleen om de inhoud. Daar kom ik natuurlijk niet voor naar Den Haag.’

STREAMERS:

‘Van sommige dingen weten politici natuurlijk helemaal niets’

‘Het is een misverstand dat mensen op het podium losers zijn.’

‘Ik had nooit een grote bek’

Jan Jaap van der Wal

Jan Jaap van der Wal (1979) deed op 17-jarige leeftijd succesvol auditie bij de ComedyTrain. Daarnaast is hij teamcaptain bij het satirische nieuwsprogramma Dit was het Nieuws en presenteert hij op zaterdag met onder andere Felix Meurders het radioprogramma Spijkers met Koppen. Voor het 25-jarige jubileum van het Liliane Fonds maakte hij in 2005 de zesdelige serie Over de Wereld over kinderen met een handicap in Azië, Afrika en Latijns-Amerika. Momenteel staat hij op de planken met zijn derde soloprogramma BSUR.

Lousewies van der Laan

Lousewies van der Laan (1966) groeide op in de Verenigde Staten, Duitsland en België en kwam pas op haar achttiende naar Nederland. Ze studeerde rechten in Leiden en deed een postdoctorale studie internationale betrekkingen in Bologna. Sinds 3 februari is zij de afgetreden Boris Dittrich opgevolgd als fractievoorzitter van D66 in de Tweede Kamer. Eerder was zij fractievoorzitter in het Europees Parlement en woordvoerder van Europees Commissaris Hans van den Broek.