/

Back to home page

Dutch Politics D66 Personal

Terugblik in Trouw

   Thu 22/01/2009

Dit interview is eerder verschenen in Dagblad Trouw.

Het is stil geworden rond Lousewies van der Laan, de D66-leider die eind 2006 de Haagse politiek verliet. Een hectisch jaar waarin ze het kabinet-Balkenende-II liet vallen en de strijd om het D66-lijsttrekkerschap verloor van Alexander Pechtold. Ze kijkt niet met bitterheid terug. ",Het was een ongelooflijke ervaring", zegt ze in voorlopig haar laatste interview. Ze begint aan een nieuwe, diplomatieke gevoelige klus, kabinetschef van de president van het Internationaal Strafhof in Den Haag.

Door Cees van der Laan

Ze koos in de afgelopen twee jaar bewust voor de publicitaire stilte. Niet om na vier jaar Europees Parlement, bijna vier jaar Tweede Kamer, waarvan het laatste acht maanden als politiek leider, tot rust te komen of te bezinnen. Rust zit niet in het karakter van Van der Laan en herbronnen na een hectische politieke periode vond ze ook niet nodig. Ze richtte een bedrijf op dat opdrachtgevers voorziet van strategisch adviezen. In opdracht van de VN stelde ze een rapport op hoe overheden in met name arme landen preventief kunnen inspelen op mogelijke schade als gevolg van natuurrampen en ze was verkiezingswaarnemer in Marokko. En nu wacht haar al weer een nieuwe klus, als rechterhand van de president van het Internationaal Strafhof. De Europese en Nederlandse politiek volgt ze nog steeds op de voet en ze adviseert hier en daar achter de schermen politici die haar om raad vragen.

Maar ze koos voor de stilte om Alexander Pechtold niet voor de voeten te lopen. "Alexander moet ruimte hebben voor zijn eigen lijn. Het geeft geen pas om vanaf de zijlijn te melden hoe het wat mij betreft anders zou moeten. Voor mensen die D66 volgen zal het duidelijk zijn dat het niet mijn lijn is, maar dat doet op dit moment niet ter zake."

Hoe doet Pechtold het volgens u?

"Hij heeft een herkenbare lijn en die voert hij consequent uit. De peilingen zijn fantastisch. Je ziet dat hij geniet van de vrijheid in de oppositie. En dit is ook een zalig kabinet om oppositie tegen te voeren, zo conservatief, zo weinig wil om zaken echt te veranderen. Echt een kabinet van de stilstand."

Bitter is ze niet, zegt ze, dat ze de strijd in het voorjaar van 2006 om het lijsttrekkerschap nipt verloor, het verschil was slechts 150 stemmen. "De leden hebben gekozen, dat is democratie." Ook is ze niet boos op partijoprichter Van Mierlo, die een voorkeur had voor Pechtold. "Zijn steun heeft heel erg bijgedragen aan de overwinning van Pechtold. Jammer, maar ook dat hoort er bij als je aan verkiezingen mee doet."

Jeuken uw handen niet als u hem daar in de Kamer oppositie ziet voeren?

"Nee, ik heb er zelf ook als fractievoorzitter gestaan. Om in de oppositie herkenbaar in beeld te blijven, in de wetenschap dat je vier jaar buiten spel staat, heb je een speciaal soort energie nodig. In de acht jaar dat ik in het Europees Parlement en Tweede Kamer actief was, ben ik heel erg verwend geweest. In het Europees Parlement zaten mijn fractiegenoot en ik in een spilpositie in de liberale fractie en ook in het parlement zelf ging het vaak om één of twee stemmen. Je kon daar het verschil maken en daarmee iets bereiken. In de Tweede Kamer was het precies zo. We zaten in de coalitie en we konden deals maken met de andere partijen. Voor iemand als ik, die graag iets voor elkaar wil krijgen, zou de oppositie heel erg wennen zijn geweest. Ik vind het heel knap van Alexander hoe hij de partij zo goed in beeld weet te houden, in het nieuws en in de debatten, ondanks het feit dat de hele oppositie niets in de melk te brokkelen heeft in de komende jaren."

De campagne was hard tussen jullie, vooral van uw kant. U noemde hem op een keer ongeloofwaardig.

"Onze strijd is altijd inhoudelijk geweest. Het ging over inhoud en strategie, het is nooit persoonlijk geweest. Maar ik ging er wel volledig voor. Zo ging het ook tussen Obama en Hillary Clinton. Ze waren opponenten van elkaar, maar uiteindelijk zit je bij dezelfde partij. Als er eenmaal is gekozen, is het klaar. Onze verhouding is goed. We drinken bij tijd en wijle een kopje koffie. Heel veel mensen zeggen dat hij is opgebloeid sinds hij in de oppositie zit, ik zie dat ook."

Haar leven is wel meer tot rust gekozen, vindt ze. Ze heeft meer grip op haar agenda. Ze ziet haar man en zoon Helix op dagelijkse basis. Er is meer regelmaat. "Tussen klussen door kan ik kiezen voor vrije tijd. Nu is er tijd om eens schandalig lang te lunchen met vrienden en vriendinnen. De periode in de Tweede Kamer was hectisch. Je agenda wijzigde zich in drukke tijden per uur. Als Barend en Van Dorp aan het begin van de avond belden ging je natuurlijk. Dan werd het hartstikke laat. Als je op zondag naar Buitenhof kon dan deed je dat ook. Je wilde niet weigeren, want D66 moest natuurlijk wel op de agenda blijven."

Terug naar 2006. D66-leider Boris Dittrich en fractiegenoot Bart Bakker dreigen met een crisis als het kabinet akkoord gaat met de gevaarlijke militaire missie naar Uruzgan. Maar oppositiepartij PvdA steunt onverwachts het kabinet en coalitiepartner D66 slikt het dreigement. Dittrich neemt de verantwoording op zich en treedt af. Lousewies van der Laan volgt hem op. Een paar maanden later stelt ze zich kandidaat voor het lijsttrekkerschap. Begin juni zegt zij namens de D66-fractie het vertrouwen in minister Verdonk op, omdat zij tegen de regels in het Nederlandse paspoort introk van VVD- icoon Ayaan Hirsi Ali. Het kabinet valt. Van der Laan verliest de race om het lijsttrekkerschap en kondigt in de zomer aan niet terug te keren in de Tweede Kamer. 2006 Was voor u een veelbewogen jaar. Het leek wel alles of niets?

"Het was een achtbaan, maar dat realiseer je je pas als je er niet meer in zit. Het kwam inderdaad razendsnel achter elkaar. Tegelijkertijd geeft het ook een schat aan ervaring. Je leert wel met crises om te gaan. Dat hoor ik ook altijd als ik met opdrachtgevers praat: ze weten dat ik daarin zeer ervaren ben. Als ik terugdenk aan die periode heb ik er volledig vrede mee. Ook achteraf heb ik de juiste beslissingen genomen, daarin word ik bevestigd als ik samen met andere oud-politici van allerlei partijen terugkijk naar die tijd."

Waar heeft u spijt van?

"Het Uruzgan-debacle is het enige in mijn hele politieke carrière waarvan ik weleens denk: hoe was het afgelopen als ik anders had gehandeld. Uruzgan was een kabinetscrisis waard geweest. Het ging niet over niks, het ging over leven en dood. Het was ontzettend stom van de heren om met een crisis te dreigen en niet door te bijten. Ik vond dat we dat wel hadden moeten doen. Ik heb overwogen uit de fractie te stappen, want het zat me hoog. Maar het ging slecht met D66 en iemand moest puinruimen. Als ik eruit was gestapt, zou het heel erg om mij zijn gegaan. Dat wilde ik niet."

Ze stopt even met praten en dan zegt ze: "Het vervelende is dat wij gelijk gekregen hebben. Het is geen opbouw maar een vechtmissie geworden met het risico dat dat over tien jaar nog zo is."

Uruzgan was nog niet voorbij of de volgende crisis diende zich al aan. Verdonk vond dat Hirsi Ali gelogen had over haar persoonlijke gegevens en trok haar Nederlandse paspoort in. "De lessen van Uruzgan heb ik toegepast op de Verdonk/Ayaan-crisis. Verdonk was te ver gegaan, de rechtstaat was aangetast. We konden het ons niet permitteren om stoer te doen en niet door te bijten. We hadden alle stappen van te voren doorgenomen, daarom zaten we er rustig in. Eén van de opmerkelijkste zaken was dat het CDA hoopte dat wij een motie van wantrouwen zouden indienen. Die motie zou het niet halen, want zij hadden de LPF al gestrikt om door te regeren. Het CDA wilde nog acht maanden doorgaan alsof er niets gebeurd was. Wij vonden, nu de VVD voor Verdonk koos boven het voortbestaan van het kabinet, dat de grondslag onder het kabinet was weggevallen. Er moesten nieuwe verkiezingen komen. Zo is het gelukkig ook gegaan."

Jullie waren toen de beeldbepalende vrouwen van de politiek?

"Het zou niemand zijn opgevallen als we mannen waren geweest. Dan was het business as usual. Ik hoop op een wereld waarin dat geen issue meer zal zijn. Vandaar ook dat ik actief ben in Woman on Top, om er voor te zorgen dat meer vrouwen topposities krijgen."

Waarom bent u dan uit de dagelijkse politiek gestapt?

"Het is een vrij simpele analyse: Een kleine partij kan geen richtingenstrijd hebben. Je kunt niet twee bekende mensen hebben die allebei iets anders willen. De partij gaat voor. Je ziet dat het werkt, D66 doet het fantastisch in de peilingen."

Ze vindt dat de VVD een grote fout heeft gemaakt door Verdonk op de tweede plaats van de kandidatenlijst te zetten. "De VVD durfde niet te kiezen, omdat Verdonk veel stemmen opleverde. Ook al hebben ze haar er nu uit gegooid, nog steeds durft de partij niet te kiezen. Ze zeggen heel liberaal te zijn, maar onderwijl lonken ze nog steeds naar rechts populistisch. Die verwarring straft de kiezer af, kijk maar naar de peilingen."

U hebt ooit gezegd: ik ben verliefd op de politiek. Nu verlaat u definitief te politiek. Is de liefde over?

"Voor mij betekent politiek niet een zetel in het parlement, een vertegenwoordigende functie of een ministerschap. Voor mij is politiek iets bijdragen om de wereld te veranderen, een betere, veilige en een groenere wereld. Politiek is de keus om geen vlees te eten of geen auto te hebben. Politiek is ook: doe ik iets voor een eenzame buurvrouw of schrijf ik een brief aan Den Haag dat er iets aan gedaan moet worden. Als je betrokken bent dan ben je eigenlijk al politiek bezig. Ook bij het Internationaal Strafhof kan ik mijn idealen kwijt, omdat het bijdraagt aan een betere, veilige wereld. En dat past in de lijn hoe ik mijn leven inricht."

Zou u een terugkeer naar het Binnenhof overwegen?

"Ik ben nog nooit teruggekeerd in dezelfde functie. Ik kan me nu niet voorstellen dat ik dat zou doen. Ik ben meer van de nieuwe uitdagingen. Als ik iets voor de partij kan betekenen dan doe ik dat natuurlijk. Maar je moet nooit op zaken vooruit lopen."

Lousewies van der Laan is niet iemand die jarenlang in een functie werkt. In het Europees Parlement zat ze het langst, vier jaar. "Ik vind het leuk om dingen op te zetten, pionieren. Als het eenmaal loopt, doe ik graag iets nieuws. Dat is de rode draad in mijn leven, van jongst af aan. In Amerika zat ik bij de eerste 100 leerlingen van een nieuwe school, ik heb milieuprojecten opgezet in de voormalige SovjetUnie toen niemand dat nog deed. Ik mocht in Brussel in allerlei functies, onder andere als woordvoerder van de vroegere Eurocommissaris Hans van den Broek en als lid van het Europees Parlement, meemaken hoe tien nieuwe landen lid werden van de EU. In de Nederlandse politiek zijn we er als D66 in geslaagd, door te regeren met rechts tijdens Balkenende-II, ons te ontdoen van het imago van een bijwagen van de PvdA. En nu ook weer met het Internationaal Strafhof. Dat bestaat zes jaar en de eerste zaak dient 26 januari. Dat is ook iets nieuws en dat past bij mij. Ik ben een positief ingesteld mens dat gelooft in de ‘can do-mentaliteit’, zoals dat zo sterk beleefd wordt in de Verenigde Staten. Mensen met een drive kunnen dingen veranderen."

De Tweede Kamer was een onderbreking van een internationale carrière voor Van der Laan. Ze bracht het grootste deel van haar leven door in het buitenland, in Amerika, Duitsland, België en Italië. Spreekt de internationale wereld u meer aan?

"Ik vind het inderdaad erg inspirerend om met mensen uit verschillende culturen en taalgebieden samen te werken. Ik voel me er ook in thuis. Maar het heeft ook met levensfases te maken. De periode dat ik de helft van mijn tijd in hotels en vliegtuigen doorbracht is voorbij. Ik heb dat een jaar of twaalf gedaan. Een privéleven heb je nauwelijks, maar als je jong bent ervaar je dat niet zo. Ik heb nu een man en een kind. Je wilt er meer tijd mee doorbrengen, meer van hen genieten. Ons zoontje heeft de eerste twee jaar meer zijn vader dan zijn moeder gezien. Nu is het meer in balans, wij zijn er allebei. Het is lekker om thuis in Den Haag te zijn. Op de fiets naar je werk, geen files. Brussel is dichtbij, het vliegveld ook."

"Hoe meer je reist hoe meer je Nederland gaat waarderen. Ik denk dat we ons veel te weinig realiseren hoe veilig het hier is, hoe fijn het is als je een politieagent ziet dat je niet hoeft te denken: ik moet een blokje om anders gaat hij me afpersen. Het is een voorrecht hier te wonen. In veel landen zijn vrouwen al blij als hun man hun niet slaat."

Dan zegt ze met en grote glimlach: "Ik ga nu in een internationale functie werken in Den Haag, het beste van twee werelden, toch?"

 

 

Application: old-lousewiesNL [Reload, Run Tests]
Framework: Wheels 1.1.8
CFML Engine: Adobe ColdFusion 9,0,2,282541
Default Data Source: dev-lousewiesNL
Active Environment: Design [Development, Testing, Maintenance, Production]
URL Rewriting: On
URL Obfuscation: Off
Plugins: None
Route: newsPost
Controller: Articles
Action: displayArticle
Key(s): terugblik_in_trouw1
Additional Params: page = 1
tagname = personal
Caching Stats: hits: 0, culls: 0, misses: 4
Execution Time: 281ms (action ~265ms, view ~47ms)