/

Back to home page

Women’s Rights D66 Vatican

De politieke macht van het Vaticaan

   Tue 12/12/2000

In navolging van de Nederlandse actie, schreven Belgische leden van het Europees Parlement Bart Staes (VU&ID) en Kathleen Van Brempt (SP) samen met Lousewies van der Laan (D66) een artikel voor de Belgische krant De Morgen (gepubliceerd op 12.12.2000)

De rooms-katholieke kerk is de enige godsdienst die als staat wordt vertegenwoordigd op het internationale forum. Via een wereldwijd netwerk van ambassadeurs en vertegenwoordigers in de Verenigde Naties, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa en de Wereldhandelsorganisatie zit de rooms-katholieke clerus mee aan tafel wanneer regeringen beleid maken.

Achterhaald en onrechtvaardig, zo menen de europarlementsleden Bart Staes (VU&ID), Kathleen Van Brempt (SP), Lousewies van der Laan (D66) en Joke Swiebel (PvdA). De politieke consequenties van deze bevoorrechte positie zijn ingrijpend, in het bijzonder voor de armste landen.

De rooms-katholieke kerk is de enige godsdienst die als staat wordt vertegenwoordigd op het internationale forum. Via een wereldwijd netwerk van ambassadeurs en vertegenwoordigers in de Verenigde Naties, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa en de Wereldhandelsorganisatie zit de rooms-katholieke clerus mee aan tafel wanneer regeringen beleid maken. Achterhaald en onrechtvaardig, zo menen de europarlementsleden Bart Staes (VU&ID), Kathleen Van Brempt (SP), Lousewies van der Laan (D66) en Joke Swiebel (PvdA). De politieke consequenties van deze bevoorrechte positie zijn ingrijpend, in het bijzonder voor de armste landen.Enkele dagen geleden startte in de media het debat over de machtspositie van het Vaticaan op het wereldtoneel. Dit debat woedt al enige tijd in vooral de Verenigde Staten en ook in Nederland.

Via drie Nederlandse europarlementsleden (van D66, PvdA en VVD) werd in België de eerste aanzet gegeven. Wij hebben ons volmondig achter dit initiatief geplaatst. We merken nu echter dat verschillende onterechte argumenten worden aangevoerd om dit debat zo snel mogelijk te stuiten. Een dooddoener die het altijd wel goed doet in politieke debatten is te stellen dat er toch wel andere prioriteiten zijn op het maatschappelijke vlak. Natuurlijk zijn die er altijd. Maar dit betekent niet dat de discussie over de machtspositie van het Vaticaan een zinloos debat is.

Waar gaat het dan wel over?De wereld is grondig veranderd sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog. De Verenigde Naties stonden toen in de kinderschoenen, de koude oorlog was nog niet uitgebroken en Europa was volledig verzuild. Tegen deze achtergrond slaagde het Vaticaan erin - om als enige wereldgodsdienst - een formeel-diplomatieke status te verwerven die het mogelijk maakt direct invloed uit te oefenen op de internationale besluitvorming. Deze status wordt nu in vraag gesteld. Er zijn de kritische stemmen van de andere wereldgodsdiensten en de opmerkingen vanuit progressieve hoek. En er is de oproep van de Amerikaanse organisatie Catholics for Free Choice om de status van de katholieke kerk in de Verenigde Naties te veranderen. Aan het begin van de 21ste eeuw wordt het hoog tijd om met rationele argumenten te discussiëren over de vraag of de rooms-katholieke kerk als godsdienst of als land moet worden beschouwd. Naarmate de invloed van de rooms-katholieke kerk op het politieke wereldtoneel groeit, nemen de tegenstemmen in aantal toe. De Amerikaanse campagne om de VN-status van het Vaticaan te wijzigen, heeft inmiddels de steun gekregen van zo'n 500 organisaties. Vaak betreft het organisaties waarvan de werking en/of doelstellingen botsen met de geloofsbelijdenis van het Vaticaan: Aids-bestrijding in Afrika, gezinsplanning in Ierland, Spanje en Italië en zelfs de Dwaze Moeders in Argentinië. Verenigde Naties.

Welke argumenten kunnen worden ingebracht tegen diplomatieke betrekkingen met het Vaticaan? Vooreerst is er het principe van de gelijke behandeling van levensbeschouwingen. De verschillende wereldgodsdiensten moeten op gelijke voet worden behandeld. Minstens even belangrijk is het principe dat in internationale politieke organisaties staten vertegenwoordigd zijn. Het Vaticaan heeft dit statuut. Maar is dit nog langer verdedigbaar? Bestaat er nog één andere staat in de wereld waar alleen mannen lid van zijn? Het Vaticaan vertegenwoordigt helemaal geen bevolking. Het Vaticaans staatsburgerschap wordt enkel en alleen verworven door de positie die deze mannen bekleden in de katholieke kerk. Een staat zonder vrouwen, zonder kinderen; begrijpe wie kan. Doordat België – maar ook de Europese Unie als geheel – enkel ambassadeurs erkent van de rooms-katholieke kerk, heeft deze levensbeschouwing aanzienlijk meer invloed dan andere maatschappelijke stromingen. En deze invloed reikt zeer ver.

Als enige godsdienst heeft het Vaticaan een zetel in de Verenigde Naties, met de status van land als permanent waarnemer. Enkel het neutrale Zwitserland heeft een gelijkaardige status. De status van land als permanent waarnemer geeft de rooms-katholieke kerk onder meer evenveel spreekrecht als de Belgische federatie in de algemene vergadering van de VN. Andere belangrijke waarnemers, zoals de Europese Unie, het Palestijns zelfbestuur en de Islamitische Wereldconferentie, hebben beduidend minder rechten. Het Vaticaan is uiterst actief in de VN en wordt met name door deelnemers aan de VN-vrouwenconferenties omschreven als het epicentrum van waaruit reactionaire krachten worden georganiseerd. Het Vaticaan trekt dan samen met landen als Soedan, Libië en Iran aan één zeel. De betrokken landen staan niet bepaald bekend om hun vrouwvriendelijkheid en hun respect voor vrijheidsrechten. Het is dan ook geen toeval dat ook de mensenrechtenorganisatie Women under Muslim Law één van de krachtigste opponenten is van de bevoorrechte positie van het Vaticaan.

Het Vaticaan heeft geen stemrecht in de algemene vergadering, maar wel tijdens de verschillende conferenties van de VN. Denk bijvoorbeeld aan de bevolkingsconferentie in Caïro ('94) en de wereldvrouwenconferenties in Peking ('95) en New York ('00). Belangrijker is echter het consensusmodel van de VN. De VN-leden proberen stemmingen te vermijden zoveel mogelijk bij consensus te beslissen. Daardoor hebben extremistische opvattingen relatief veel invloed op de besluitvorming. Deze strategie werd door het Vaticaan gebruikt bij de VN-vrouwenconferenties in Peking en New York. De rooms-katholieke clerus verzette zich tegen vertrouwensartsen voor tieners, nood-contraceptie (morning-afterpil) voor verkrachte vluchtelingen, seksuele voorlichting op scholen en bestrijding van discriminatie op grond van seksuele gerichtheid. Direct gevolg is dat de VN een aantal zeer reële problemen minder effectief kunnen aanpakken. Vooral in de armste landen zijn de gevolgen duidelijk voelbaar én dramatisch: een ongecontroleerde bevolkingsexplosie, honderdduizenden vrouwen die sterven door onveilige, illegale abortussen en miljoenen personen die jaarlijks besmet raken met het HIV-virus. Geconfronteerd met deze vaststellingen willen wij, als europarlementsleden, een debat op gang brengen over de formeel-diplomatieke rol van het Vaticaan bij de totstandkoming van VN-beslissingen met een religieus-ethische connotatie.

Laten we duidelijk stellen dat het ons niet gaat over een rondje katholieken pesten. Wel integendeel. Het onze overtuiging dat de katholieke kerk een belangrijke maatschappelijk overtuiging (een geloofsovertuiging) is die alle recht van spreken heeft. Net als anderen kan en mag zij standpunten innemen. Net als alle anderen dienen politici en internationale (politiek) organisaties naar hen te luisteren. Dit moet evenwel gebeuren op dezelfde wijze als andere wereldgodsdiensten én niet langer aan de VN-tafels waar de beslissingen effectief worden genomen. Het Vaticaan kan haar waarnemerstatus bij de Verenigde Naties behouden – maar dan als NGO-waarnemer en niet als staat. Kerk en staat dienen strikt gescheiden te worden. Het paars-groene kabinet zou het voortouw moeten nemen door de diplomatieke banden met de rooms-katholieke Kerk zo snel mogelijk om te zetten in een open dialoog.

Deze tekst is als vrije tribune verschenen in De Morgen van dinsdag 12 december.