/

Back to home page

 

Vatican

Latest Articles

Vaticaan heeft ten onrechte speciale positie ; Katholieke invloed

12/05/2003

Dit artikel van Lousewies van der Laan is eerder verschenen in Trouw.

De toetreding van conservatieve landen tot de EU geeft het Vaticaan nog meer invloed op verworven homo- en vrouwenrechten, zo voorziet europarlementarier Lousewies van der Laan. Theoloog Peter Moree acht de kerkelijke invloed in Oost-Europa echter betrekkelijk.

Een aantal mythes over de geprivilegieerde status van het Vaticaan in de internationale politiek, zoals aangehaald door Ton Crijnen (Religie en Filosofie, 30 november), keert steeds terug in de discussie. Er valt veel te zeggen over de rol van de katholieke kerk in de wereldpolitiek. Dat zij naast het verbieden van condooms, het strijden tegen het recht op abortus en het reprimeren van homoseksuelen zich ook met zaken bezighoudt die liberale Nederlanders wel welgevallig zijn, staat buiten kijf. Maar ook andere godsdiensten, het Wereldnatuurfonds en Amnesty International doen goede dingen. Toch worden zij niet op voet van gelijkwaardigheid met landen vertegenwoordigd in de VN en de WTO. Er zijn een paar onjuistheden en misverstanden die in deze discussie al snel de boventoon voeren. Zo is daar de nadrukkelijke steun van het Amerikaanse congres, dat met 416 stemmen voor en een onthouding zijn steun voor de bevoorrechte positie in de VN zou hebben bekrachtigd. Het voorstel is echter nooit echt in stemming gebracht. De leiding van de Democraten en Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden hebben het voorstel in een commissievergadering goedgekeurd. Het was verkiezingstijd en dan wil je niet de katholieke kiezersgroep schofferen. Tot de 461 formele voorstemmers horen ook notoire tegenstanders van de bevoorrechte positie van het Vaticaan en waarschijnlijk is juist daarom een echte stemming vermeden. Voor een geldige uitspraak van het Congres moet naast het Huis ook de Senaat instemmen. Dat is nooit gebeurd. Crijnen heeft gelijk dat juist uit islamitische hoek steun is voor de bevoorrechte positie van het Vaticaan. Het Vaticaan vormt in de VN bij onderwerpen als rechten voor vrouwen en homo's een alliantie met landen als Soedan en Iran. Hoe de band met notoire mensenrechtenschenders de voorkeursbehandeling van het Vaticaan rechtvaardigt is mij niet duidelijk. Dan is er de mythe dat het Vaticaan voldoet aan de toelatingscriteria voor de VN. De reden dat de paus in 1946 werd uitgenodigd is bijzonder triviaal. Bij de oproep voor de oprichting van de VN is gebruikgemaakt van het databestand van de Universal Postal Union. Niet omdat het een 'land' was, maar omdat het Vaticaan eigen postzegels uitgaf, kreeg ook de Paus een uitnodiging. Het Vaticaan kent als enige VN-lid geen eigen bevolking: elke 'inwoner' heeft een andere, eerste nationaliteit. Het weren van het Vaticaan heeft geen gevolgen voor andere ministaten. Zelfs Liechtenstein is ruim 350 maal groter dan Vaticaanstad. Bovendien, en dat is de essentie, heeft Liechtenstein een echte bevolking die uiteraard via de VN vertegenwoordigd dient te worden. Het is eenvoudig om het Vaticaan dezelfde status te geven als andere niet-gouvernementele organisaties zoals de World Islamic Conference. Daarmee verliest het zijn stemrecht en zijn plek aan de onderhandelingstafel waar staten een consensus proberen te bereiken. In andere organen dan de VN streeft het Vaticaan ook een formele positie na. Waarom is het Vaticaan, waarvan de economie 'niet-commercieel' wordt genoemd en die afhankelijk is van giften van gelovigen, lid van de wereldhandelsorganisatie WTO? Om invloed te verwerven en zijn politieke agenda te realiseren. Het argument van scheiding tussen kerk en staat heeft natuurlijk geen betrekking op de situatie in het Vaticaan zelf. Natuurlijk kennen ook veel islamitische landen geen volledige scheiding tussen kerk en staat. Het Vaticaan is echter niets meer dan een kerk. Of verzet tegen de voorkeursbehandeling van het Vaticaan zoals Crijnen stelt tot mislukken is gedoemd, valt nog te bezien. Vorig jaar sloten zich politici uit Belgie en Italie aan bij de oproep van de paarse europarlementariers om de status in de VN te herzien. Het seminar dat afgelopen week over dit onderwerp werd gehouden had daarnaast de steun van politici uit Zweden, Engeland en Duitsland. Bij de Seechange-campagne, die zich hier speciaal op richt, hebben zich meer dan zeshonderd maatschappelijke, politieke en progressief-katholieke organisaties aangesloten. Het Vaticaan is een politieke factor waar rekening mee moet worden gehouden. Maar dat is nog iets anders dan je definitief neerleggen bij de situatie waarin een kerk zoveel macht heeft.

Lousewies van der Laan is fractievoorzitter van D66 in het Europees Parlement.